Τοποθέτηση στην εκδήλωση του παραρτήματος Αθήνας στις 22 Μαρτίου 2026
Σοφία Σκλαβενίτη, Πρόεδρος του Παραρτήματος Αθήνας του ΕΣΥΝ
Μία ψυχότροπος, εξαρτησιογόνος ουσία, που όμως η χρήση της είναι κοινωνικά αποδεκτή. Ένα νόμιμο εμπόρευμα, που αποδίδει πάνω από 200 δις κέρδη ετησίως στην Ευρώπη, με τα κυρίαρχα πρότυπα που συνοδεύουν τη χρήση του και την εξάρτηση από αυτό, να αποτελούν εργαλεία κοινωνικού ελέγχου και καταστολής.
Σύμφωνα με την τελευταία πανευρωπαϊκή έρευνα, τα ποσοστά στην Ελλάδα είναι πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο:
- Σε όλους σχεδόν τους δείκτες που αφορούν την κατανάλωση αλκοόλ, με ιδιαίτερα ανησυχητική την εύκολη πρόσβαση και την πρώιμη έναρξη της χρήσης, περίπου στα 12 έτη.
- 1 στους 3 εφήβους δηλώνει ότι τον τελευταίο μήνα έχει πιει 5 και περισσότερα ποτά στη σειρά μέσα σε λίγες ώρες και
- 1 στους 8 δηλώνει ότι έχει μεθύσει την ίδια περίοδο.
- Στη χώρα μας πρώτα σε προτίμηση στους εφήβους έρχονται ποτά με υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλ πχ. βότκα, ουίσκι, ενδεικτικό στοιχείο της βαριάς επεισοδιακής χρήσης με σκοπό τη διασκέδαση.
Οι νέοι είναι πιο πιθανό να καταναλώσουν αλκοόλ αν
- Έχουν χαμηλή επιτήρηση από την οικογένεια
- Έχουν φίλους που πίνουν και περνούν πολλά βράδια της εβδομάδας μαζί τους
- Εκτίθενται σε κοντινό οικογενειακό μέλος, ειδικά γονέα που πίνει ή μεθά
- Έχουν θετικές προσδοκίες και στάση απέναντι στο αλκοόλ
- Έχουν πολύ εύκολη πρόσβαση στο αλκοόλ
Οι συνέπειες της αιθυλικής αλκοόλης στο νεαρό εξελισσόμενο εγκέφαλο είναι ποικίλες : Νευροψυχολογικές εκπτώσεις και βλάβες, αλλαγές στην προσωπικότητα, συναισθηματική απορρύθμιση, ευερεθιστότητα, μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων, ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες, τη μνήμη, τη μάθηση και την προσοχή είναι μερικές μόνο από αυτές. Η άρση αναστολών, η απώλεια αυτοελέγχου και οι αλλαγές στην αντίληψη που επιφέρει η υπερκατανάλωση αλκοόλ συνδέονται με την εκ φύσεως παρορμητικότητα του εφήβου, εγκυμονώντας κινδύνους όπως σοβαρά ατυχήματα ή τραυματισμούς, ριψοκίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, ανάμειξη σε επιθετικές/κακοποιητικές πράξεις είτε από την πλευρά του θύτη είτε του θύματος, ενώ η ίδια η τοξίκωση από το αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε οξεία δηλητηρίαση έως και θάνατο.
Το αλκοόλ προκαλεί αφυδάτωση, επηρεάζει τον ύπνο και οδηγεί σε χρόνια κόπωση. Έφηβοι που πίνουν αλκοόλ έχουν χειρότερη γενική κατάσταση υγείας, χαμηλότερη οστική πυκνότητα, χειρότερη στοματική υγεία σε σχέση με όσους δεν καταναλώνουν καθόλου. Το αλκοόλ, επιπλέον, περιέχει τις ίδιες περίπου θερμίδες με το καθαρό λίπος, συνεπώς η κατανάλωση του μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία.
Ακόμα και η πιο μέτρια κατανάλωση κατά την εφηβεία μπορεί βλάψει το συκώτι του εφήβου, αυξάνοντας τις πιθανότητες για μακροχρόνια προβλήματα κατά την ενήλικη ζωή, όπως κίρρωση. Νέοι που ξεκινούν να πίνουν πριν τα 15 έτη έχουν 4 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν εξάρτηση από το αλκοόλ στη μετέπειτα ζωή τους, ενώ η βαριά κατανάλωση αλκοόλ σχετίζεται με μετέπειτα χρήση άλλων ψυχότροπων ουσιών και με κάπνισμα τσιγάρου. Υπολογίζεται ότι οι έφηβοι που κατανάλωναν μεγάλη ποσότητα αλκοόλ έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν πριν την ηλικία των 34 σε σχέση με έφηβους που έκαναν μέτρια κατανάλωση, με κύρια αιτία θανάτου το τροχαίο ατύχημα, λόγω του ότι ο τρόπος χρήσης αλκοόλ συνήθως συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή, δηλαδή γιατί κανονικοποιείται η μέθη. Τέλος, οι έφηβοι που πίνουν συχνά μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονίας στην ηλικία των 20. Τα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους είναι μεγαλύτερα μεταξύ των νέων που καταναλώνουν αλκοόλ, αφενός γιατί η κατανάλωση γίνεται ένας τρόπος προσωρινής «απόδρασης» από συναισθηματικά προβλήματα, αφετέρου γιατί η ίδια η κατάχρηση του αλκοόλ ενισχύει τέτοιες διαταραχές.
Η χρήση αλκοόλ στην εφηβεία είναι φαινόμενο πολυπαραγοντικό. Εξαρτάται από βιολογικούς παράγοντες, την ευαλωτότητα της προσωπικότητας, την οικογένεια και τη λειτουργικότητά της, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και η πίεση από τους συνομηλίκους. Το πρώιμο στρες, καθώς και τραυματικά γεγονότα είναι δείκτες πρόβλεψης ανάπτυξης προβληματικής σχέσης με το αλκοόλ κατά την εφηβεία. Το κύριο όμως στοιχείο είναι ότι οι έφηβοι έχουν χαρακτηριστικά μίμησης και επηρεάζονται πολύ από τα προβαλλόμενα κοινωνικά πρότυπα. Σήμερα, το αλκοόλ κοινωνικά προβάλλεται ως σημάδι αρρενωπότητας για τα αγόρια και σεξουαλικότητας για τα κορίτσια, ως «απαραίτητο» έως και μοναδικό στοιχείο της διασκέδασης, ως «παρηγοριά» και «ανακούφιση» στις πιέσεις και τα προβλήματα της καθημερινότητας. Όταν λοιπόν οι έφηβοι τοποθετούνται στην σφαίρα του «καταναλωτή», τότε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εφηβείας όπως η ανάγκη αποδοχής από τον περίγυρο, η ανάδειξη του εαυτού, η λαχτάρα να «μεγαλώσουν», από απαραίτητα στοιχεία για την ανάπτυξη της προσωπικότητας τους μετατρέπονται σε στοιχεία ευαλωτότητας στις κοινωνικές πιέσεις γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ, ελλείψει άλλων προστατευτικών παραγόντων.
Όμως το αλκοόλ είναι παντού, ακόμα και μέσα στα σπίτια μας. Οι ενήλικοι πίνουν και ως γνωστό αποτελούν παράδειγμα για τα παιδιά. Πώς να τα αποτρέψουν; Για να γίνει αυτό, χρειάζεται να απαντηθεί κυρίως το γιατί οι μεγάλοι πίνουν; Αν πίνουν για να «ξεφύγουν», τότε σίγουρα δεν θα μπορέσουν να παίξουν το ρόλο του προτύπου που χρειάζεται ένα παιδί, γιατί τότε χρησιμοποιούν το αλκοόλ για την ψυχότροπο δράση του, ως υποκατάστατο του εαυτού και των σχέσεων του.
Όμως στο αλκοόλ υπάρχει ως φαινόμενο και η κοινωνική χρήση, μια άτυπα, δηλαδή, ρυθμισμένη κοινωνικά κατανάλωση, συνδεδεμένη με μια σειρά πλευρές της κοινωνικής ζωής, όπου το αλκοόλ αν και δεν είναι υποχρεωτικό ή κυρίαρχο στοιχείο κοινωνικοποίησης του ατόμου, λειτουργεί σαν ένα συμπληρωματικό, δευτερεύον στοιχείο στην κοινωνική συναναστροφή. Το άτομο δεν το χρησιμοποιεί για την ψυχοτρόπο δράση του ούτε προσδοκά να του δώσει κάτι (πχ ευφορία, αυτοπεποίθηση) ή να του πάρει κάτι (πχ άγχος, δυσφορία, ψυχικό πόνο). Αυτό το φαινόμενο ακολουθεί την κοινωνική ζωή από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Ο λόγος που υπάρχει κοινωνική χρήση αλκοόλ, πέραν των ιστορικών, οικονομικών, πολιτιστικών κ.α αιτίων είναι και η ίδια η συμπεριφορά της αιθυλικής αλκοόλης, γιατί αποτελεί τη μόνη ψυχοτρόπο ουσία που αποβάλλεται σταθερά ανά ώρα από τον οργανισμό, επομένως μπορεί κάποιος να ελέγξει την κατανάλωσή της, ώστε να μην επέλθει αλλοίωση βασικών λειτουργιών της συνείδησης και η μέθη.
Κοινωνική χρήση δεν υπάρχει στις ναρκωτικές ουσίες, παρά το γεγονός ότι ήταν γνωστές από την αρχαιότητα. Και αυτό γιατί τα ναρκωτικά επιδρούν απ’ ευθείας στις ανώτερες λειτουργίες του ΚΝΣ, δημιουργώντας το χαρακτηριστικό αίσθημα «φτιαξίματος», την αποσύνδεση από την πραγματικότητα, που εμποδίζει την κοινωνική ζωή και δράση. Επομένως, τα κίνητρα χρήσης αλκοόλ μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικά από τα κίνητρα χρήσης άλλων ψυχοτρόπων ουσιών, επομένως να μη σηματοδοτούν απαραίτητα τον ίδιο κίνδυνο μετάβασης προς την εξάρτηση, ακόμα και για έναν έφηβο.
Κλείνοντας θα λέγαμε, ότι είναι σημαντικό οι ενήλικοι να προσπαθήσουν να καθυστερήσουν το πρώτο ποτό του παιδιού όσο μπορούν. Οι έφηβοι όμως, μάλλον θα πιούν κάποια στιγμή, γιατί το αλκοόλ είναι μέρος της κοινωνίας, ακόμα και αν απευθύνεται, και σωστά, μόνο σε ενήλικες. Χρειάζεται λοιπόν να ενημερώνουμε από νωρίς τα παιδιά για τις συνέπειες, για τα συμφέροντα που κρύβονται πίσω από τη βιομηχανία αλκοόλ, για την κοινωνική καταστολή της εξάρτησης και κυρίως να τους δίνουμε εναλλακτικές επιλογές, προστατεύοντάς τα από το να βρίσκουν στο αλκοόλ το αποκούμπι για να σταθούν κοινωνικά άρα να γίνονται πιο επιρρεπή προς την εξάρτηση.
