Τοποθέτηση στην εκδήλωση του παραρτήματος Αθήνας στις 22 Μαρτίου 2026
Μαρία Βαλήλα Αντιπρόεδρος του Παραρτήματος Αθήνας του ΕΣΥΝ
Συνεχίζοντας από το πλαίσιο που ήδη τέθηκε, να προσθέσω κάποια στατιστικά από τις πιο πρόσφατες έρευνες για τη χώρα μας σε σχέση με τη χρήση ουσιών στις μικρές ηλικίες:
ΕΚΤΕΠΝ 2025- ESPAD 2024
Ουσίες (γενικά):
1 στους 8 (13%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει έστω και μια φορά χρήση κάποιας (οποιασδήποτε) παράνομης ουσίας. Στην πλειονότητά τους (11%) κάνναβη.
Κάνναβη:
1 στους 3 (34%) εφήβους θεωρεί ότι θα του/της ήταν «αρκετά» ή «πολύ εύκολο» να βρει κάνναβη εάν το θελήσει.
Σε ποσοστό 2,0% αναφέρεται χρήση της ουσίας σε πολύ μικρή ηλικία (≤13 ετών).
Το ποσοστό των 16χρονων που έχουν κάνει χρήση κάποιας παράνομης ουσίας στην Ελλάδα αποτελεί ρεκόρ 25ετίας.
Εισπνεόμενα (κόλλα βενζίνη, σπρέι):
1στους 9 (11%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει χρήση κάποιας εισπνεόμενης ουσίας που κυκλοφορεί νόμιμα στο εμπόριο (π.χ., κόλλα, βενζίνη, σπρέι) για να αλλάξει διάθεση.
Ψυχοδραστικά φάρμακα:
1 στους 7 (15%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενου ψυχοδραστικού φαρμάκου (ηρεμιστικού/υπνωτικού ή ισχυρού οπιοειδούς παυσίπονου).
Οι όροι ζωής σήμερα αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την αύξηση της χρήσης και της εξάρτησης. Ανέκαθεν, οι εξαρτήσεις κάθε μορφής αυξάνονται σε συνθήκες ανασφάλειας, μείωσης του βιοτικού επιπέδου, φτώχειας κι ανεργίας. Μάλιστα, ειδικά στις μέρες μας, οι ήδη ψυχοπιεστικές συνθήκες στις οποίες ζει και μεγαλώνει μεγάλο κομμάτι του λαού και της νεολαίας, έρχονται να διαμορφωθούν κι από τις πολεμικές συγκρούσεις που πληθαίνουν όλο και πιο κοντά μας και στις οποίες η χώρα μας είναι μέρος. Δημιουργείται ένα ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο το άτομο δυσφορεί και αναζητά διεξόδους. Για να γίνει όμως πιο “εύπεπτη” η χρήση ουσιών, επίσης ανέκαθεν, προωθούνταν διάφορες αντιλήψεις που την αθώωναν στη συνείδηση του κόσμου.
Ένα βασικό τέτοιο ιδεολόγημα είναι ο διαχωρισμός των ουσιών σε “σκληρά και μαλακά ναρκωτικά”. Η συζήτηση περιορίζεται αν μείνουμε στη σύσταση της ουσίας και στον ξεχωριστό τρόπο που επιδρούν στο νευρικό σύστημα και στον εγκέφαλο. Η συζήτηση χρειάζεται να προσανατολιστεί στο τι συμβολίζει η ουσία για το άτομο. Οποιαδήποτε ουσία κι αν επιλεγεί, υπάρχει ένα κοινό σημείο: στόχος είναι η φυγή και η ανακούφιση από τον ψυχικό πόνο, από μία αίσθηση κενού. Οποιαδήποτε ουσία κι αν επιλεγεί οι καταστροφικές συνέπειες που φέρει η εξάρτηση στο άτομο και στο περιβάλλον του είναι κοινές. Δε δεχόμαστε τέτοιου είδους διαχωρισμούς που θέτουν ουσιαστικά το δίλημμα: γρήγορος ή αργός, βιολογικός ή κοινωνικός θάνατος. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα σύνολο από κύτταρα, αλλά ένα κοινωνικό ον που μέσα στις συνθήκες που ζει διαμορφώνει και την προσωπικότητά του, η οποία είναι υπό διαμόρφωση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Οι κοινωνικές σχέσεις και η συμμετοχή σε αυτές είναι ο δρόμος που καθιστά το άτομο μια ολοκληρωμένη κοινωνική οντότητα. Η διαμόρφωση της συνείδησης εξαρτάται από τις σχέσεις αυτές, τα βιώματα κι ερεθίσματα που δέχεται.
Μια άλλη αντίληψη που όλο και περισσότερο προβάλλεται στις μέρες μας είναι η αυτοδιάθεση του σώματος και η ελευθερία της επιλογής στη χρήση. Πώς ορίζεται όμως η ελευθερία? Είναι ελεύθερη η επιλογή που κάνει κανείς όταν βρίσκεται σε ένα ανελεύθερο πλαίσιο; Μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία όταν στόχος μέσα από την ουσία είναι να μεταβάλλει κανείς το συναίσθημά του; Άρα έχει προηγηθεί μια δυσλειτουργία, μια συναισθηματική ανάγκη η οποία δεν έχει καλυφθεί με άλλο τρόπο. Κανείς δεν αναζητά αυθόρμητα μια ουσία. Η ζωή στη χρήση είναι ζωή υποταγμένη στην ίδια την ουσία. Η τοξικοεξάρτηση αποτελεί βαθιά μορφή αλλοτρίωσης και αποξένωσης του ατόμου. Φτάνει στο σημείο η ουσία ως σημείο αναφοράς να ορίζει τις σχέσεις, τις παρέες, τις συνήθειές του, τον τρόπο που επικοινωνεί και αλληλεπιδρά. Ένας άνθρωπος που δεν έχει τον έλεγχο της ζωής του και εναποθέτει τη ρύθμιση των συναισθημάτων του σε μια ουσία δεν είναι ελεύθερος. Ούτε η απομόνωση είναι ελεύθερη επιλογή, ένα άτομο βυθισμένο στην εξάρτηση αδυνατεί να συνάψει υγιείς σχέσεις και δεσμούς με βάθος, αποσύρεται, παραιτείται, συρρικνώνεται. Όλοι αυτοί που προωθούν την αντίληψη που λέει: “Μπορεί κανείς να κάνει ότι θέλει στον εαυτό του, αρκεί να μην βλάπτει τους γύρω του” είναι οι ίδιοι που μένουν άπραγοι στο να καταπολεμηθούν οι αιτίες που οδηγούν έναν άνθρωπο στην αυτοκαταστροφή και στα αδιέξοδα της χρήσης. Μια άκρως απάνθρωπη λογική που λέει με άλλο τρόπο: “Κλείνε τα μάτια στο πρόβλημα, αν δε χτυπά τη δική σου πόρτα”.
Ιδιαίτερο μελάνι έχει χυθεί για την κάνναβη. Η κάνναβη περιέχει πάνω από 200 χημικές ενώσεις, η πιο γνωστή THC- τετραϋδροκανναβινόλη που είναι και η κύρια ψυχοτρόπος ουσία της. Οι περισσότερες χημικές ουσίες ακόμα δεν έχουν ταυτοποιηθεί πλήρως, ώστε να γνωρίζουμε ακριβώς και τις επιδράσεις τους. Η χρήση κάνναβης έχει πολλαπλές επιπτώσεις, ιδιαίτερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες που ο εγκέφαλος παραμένει πιο εύπλαστος και συντελούνται δομικές αλλαγές. Δημιουργεί γνωστικά ελλείμματα, αλλοίωση της μνήμης, διαταράσσει την προσοχή, εκτελεστικές λειτουργίες, την επεξεργασία πληροφοριών κι ερεθισμάτων. Αυξάνει το στρες, τα καταθλιπτικά συμπτώματα, έως και να οδηγήσει σε ψυχωσικά συμπτώματα. Έχει όλα τα χαρακτηριστικά της εθιστικής ουσίας: ανάγκη για μεγαλύτερη ποσότητα, συμπτώματα στέρησης, ενώ 9/10 φορές είναι το πρώτο βήμα για να έρθει ο το άτομο σε επαφή και με άλλες ουσίες στη συνέχεια.
Πώς μπορούμε τότε να μιλάμε για θεραπευτικές ιδιότητες της κάνναβης;
Η αλήθεια είναι πως η κάνναβη δεν φέρει καμία επίσημη ένδειξη για ιατρική-θεραπευτική χρήση. Με εξαίρεση συγκεκριμένα σκευάσματα δυο ουσιών (CBD- ή συνθετικές μορφές της THC) που χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (επιληπτικά σύνδρομα, παρενέργειες χημειοθεραπειών, ανορεξία κι απώλεια βάρους σε ασθενείς με HIV). Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες νομιμοποιείται η “φαρμακευτική” χρήση μιας ουσίας που κανείς δεν ελέγχει πώς γίνεται η λήψη του σκευάσματος, σε ποιες περιπτώσεις, σε τι δοσολογία. Ενώ δεν έχει περάσει καμία δοκιμή παρόλο που έχει εκατοντάδες χημικές ενώσεις αγνώστων επιδράσεων, πόσο μάλλον σε μακροχρόνια χορήγηση κι ενώ κανένα από αυτά τα “θεραπευτικά προϊόντα” που βρίσκονται στο εμπόριο δε φέρει έγκριση από το Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων.
Η πείρα ως τώρα δείχνει ότι τα παραπάνω και σε άλλες χώρες αποτέλεσαν τον προθάλαμο για την αποποινικοποίηση ή τη νομιμοποίηση της “ψυχαγωγικής” κάνναβης. Τι σημαίνει κάτι τέτοιο? Ταυτίζεται η διασκέδαση, η χαλάρωση, οι ευχάριστες στιγμές και τα θετικά ερεθίσματα, η παρέα με την ίδια τη χρήση της ουσίας. Παγιώνεται η εξάρτηση και γίνεται ακόμα πιο δύσκολο από το άτομο όταν θα χρειαστεί βοήθεια, να την απομυθοποιήσει, να την αποσυνδέσει από μια τέτοια συνθήκη.
Η στόχευση όλων των παραπάνω είναι συγκεκριμένη και βαθιά. Από τη μία να γιγαντώνονται συνεχώς τα τεράστια κέρδη από τη διακίνηση ουσιών σε παγκόσμιο επίπεδο κι από την άλλη η καταστολή κι ο έλεγχος συνειδήσεων, κυρίως των νέων ανθρώπων μέσω της εξάρτησης. Η κάθε μορφής συλλογική δράση, η αλληλεγγύη, η εμπιστοσύνη στον άνθρωπο και στη δύναμή του είναι το αντίδοτο σε όλα αυτά, ανοίγουν το δρόμο για να δούμε τη ζωή πιο αισιόδοξα, να εμπνευστούμε και να τη διεκδικήσουμε όπως μας αξίζει! Αυτή είναι η καλύτερη πρόληψη!
