Τοποθέτηση στην εκδήλωση του παραρτήματος Αθήνας στις 22 Μαρτίου 2026
Κώστας Μέσσας, Ταμίας του Παραρτήματος Αθήνας του ΕΣΥΝ
Καλησπέρα σας,
Με τη σειρά μου θα αναφερθώ στο ζήτημα του τζόγου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που εμφανίζει στο πεδίο των συμπεριφορικών εξαρτήσεων αλλά και των ιδιαίτερων κοινωνικών συνθηκών που τον πλαισιώνουν.
Στη σύγχρονη κοινωνία η ανάπτυξη του τζόγου και κυρίως του διαδικτυακού έχει άμεση σύνδεση με την ευκολότερη πρόσβαση και τη σχέση που αναπτύσσουν τα παιδιά με το διαδίκτυο, ακόμα και από μικρότερες ηλικίες. Άλλωστε δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι κατά την περίοδο της πανδημίας ο διαδικτυακός τζόγος γιγαντώθηκε συγκριτικά με τους παραδοσιακούς τρόπους πονταρίσματος. Αν σκεφτούμε το ρόλο που μπορεί να παίξει η φαινομενική «ανωνυμία» εντός του διαδικτύου, αντιλαμβανόμαστε ότι σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες, μπορεί να προωθηθεί περαιτέρω η πρόσβαση και η εξάρτηση από τον τζόγο.
Στη χώρα μας το 36% των εφήβων δηλώνει ότι έχει στοιχηματίσει χρήματα πρόσφατα, σε συντριπτικό ποσοστό μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας και το 7% είναι πιθανά εθισμένο στο τζόγο.
Ένα χαρακτηριστικό του τζόγου, το οποίο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη φάση της πρώτης επαφής του ατόμου με τον τζόγο αλλά και στην εξέλιξη της εξάρτησης, είναι η νομιμότητα του. Και τι κάνει μια εταιρία που εμπορεύεται ένα νόμιμο προϊόν; Το διαφημίζει. Ο παίκτης συχνά βρίσκεται μπροστά από διαφημίσεις με προσφορές στοιχηματικών εταιριών και βέβαια η διαφήμιση τελειώνει με το «παίξτε υπεύθυνα». Και βέβαια το «παίξτε υπεύθυνα» είναι μια συμβουλή από εμάς και από εκεί και πέρα είναι απόφαση του καθένα το τι θα κάνει. Πόσο πιο σύγχρονο να γίνει το αφήγημα; Πόσο πιο στοχευμένα να μπει ο ατομικός δικαιωματισμός μπροστά; Δηλαδή ο παίκτης εκείνη την ώρα επέλεξε ο ίδιος να τζογάρει. Φράση που απομονώνει την ανάπτυξη του ανθρώπου και της προσωπικότητας του από τις υπάρχουσες κοινωνικές του σχέσεις. Τα στοιχεία απορρίπτουν το παραπάνω αφήγημα της ατομικής επιλογής ή της αιτιολογίας της προσωπικότητας που αρκετές φορές εμφανίζεται θελημένα ως κύρια, καθώς γνωρίζουμε ότι οι περιβαλλοντικοί λόγοι έχουν άμεση σύνδεση με την εξάρτηση και ένα μεγάλο ποσοστό που αναφέρει εξάρτηση από τον τζόγο, αναφέρει και κοινωνικά ή οικογενειακά προβλήματα.
Ας δούμε λοιπόν πως ο παράγοντας «άτομο» αλληλεπιδρά με τον παράγοντα «περιβάλλον – αθλητική κουλτούρα, οπαδισμός στην περίπτωση μας». Αρκετές φορές όταν γίνει η ερώτηση «ασχολείσαι με το ποδόσφαιρο» ο άλλος απαντάει λαμβάνοντας υπόψη όχι αν παίζει ποδόσφαιρο σε κάποια ομάδα ή με τους φίλους του αλλά αν παρακολουθεί ποδόσφαιρο ή είναι οπαδός κάποιας ομάδας. Εδώ λοιπόν έχουμε το εξής: Η εσφαλμένη αντίληψη της έννοιας «ενασχόληση με τον αθλητισμό», δηλαδή το να βλέπω από την ευκολία του καναπέ μου να παίζουν ποδόσφαιρο και να ασχολούμαι με την ομάδα μου μπορεί να προωθήσει το «μπορώ να προβλέψω το αποτέλεσμα του αγώνα» και άρα «μπορώ να βγάλω με την ίδια ευκολία κάποια χρήματα». Σε αυτή την παράλογη και εσφαλμένη πεποίθηση καθώς ούτε οι ίδιοι οι παίκτες ή οι προπονητές δεν μπορούν να προβλέψουν το αποτέλεσμα του αγώνα ακόμα και μέσα στη ροή του και στην εμπορευματοποίηση του αθλητισμού που εκτός των άλλων μετατρέπει το άτομο σε θεατή, βασίζεται η σύνδεση του αθλητισμού με τον τζόγο. Από τη μία έχουμε λοιπόν μια κοινωνικά αποδεκτή και συνηθισμένη συμπεριφορά – την παρακολούθηση ενός αγώνα – και από την άλλη τη νομιμότητα του τζόγου και αυτός ο συνδυασμός είναι που κάνει το πέρασμα από την παρακολούθηση στο στοιχηματισμό να φαίνεται αθώο.
Ας δούμε το παράδειγμα του ποδοσφαίρου: Σε όποιο γήπεδο και να πάμε, από την αλάνα έως έναν αγώνα championsleague, το ποδόσφαιρο παραμένει απλά ένα παιχνίδι. Αυτό που το διαφοροποιεί είναι οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ όλων των εμπλεκομένων, το κυνήγι του κέρδους, που οδήγησε και στην εμφάνιση του τζόγου. Κάποια στιγμή μάλιστα συνέβη το εξής: μια στοιχηματική εταιρία θέλησε να εντάξει αγώνες του ερασιτεχνικού πρωταθλήματος Θεσσαλονίκης στο διαδικτυακό στοίχημα. Για σκεφτείτε, ποιοι συμμετέχουν σε μια ερασιτεχνική ομάδα, τα παιδιά τα δικά μας, οι φίλοι τους, άνθρωποι της γειτονιάς. Εστιάζοντας λοιπόν μόνο στο κέρδος αδιαφορούν για το αν θα μετατρέψουν και αυτές τις κατηγορίες σε παράγκες. Σαν κατεύθυνση δεν έχουν μόνο την αύξηση της κερδοφορίας αλλά και τη ναρκοθέτηση της προσωπικότητας του ατόμου, να δηλητηριάσουν τη ψυχή και τον χαρακτήρα των παιδιών με τα δικά τους ιδανικά. Είναι επίσης άξιο «θαυμασμού» ο τρόπος με τον οποίο πάνε να νομιμοποιήσουν τον τζόγο στη συνείδηση των εμπλεκόμενων με τον αθλητισμό. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία κρατική χρηματοδότηση για τα ερασιτεχνικά αθλητικά σωματεία, αλλά όλοι γνωρίζουν ότι κάθε χρόνο δίνεται μια οικονομική ενίσχυση προς τα αθλητικά σωματεία με απόφαση της ΓΓΑ. Από πού προέρχεται όμως αυτή; Από τα κέρδη του στοιχήματος και βαφτίζεται ως κρατική χρηματοδότηση. Εμφανίζεται ο τζόγος δηλαδή ως σανίδα σωτηρίας και μέσω της πλαγίας οδού νομιμοποιείται στη συνείδηση του κόσμου.
Γιατί όμως επιμένουμε στο κέρδος και το αναδεικνύουμε ως αιτία; Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (ΕΕΕΠ) το χρονικό διάστημα Γενάρη – Σεπτέμβρη 2025 οι Ελληνες τοποθέτησαν σε πονταρίσματα το ποσό των 12,02 δισ. ευρώ, έναντι 11,37 δισ. το αντίστοιχο περσινό διάστημα – άνοδος 5,7%. Το παραπάνω ποσό δεν περιλαμβάνει τα κέρδη και τα μπόνους που οι παίκτες στη συνέχεια επέλεξαν να ξαναπαίξουν. Το «μερτικό» του αστικού κράτους από τον τζόγο ανέρχεται σε 1 δισ. ευρώ, μέσω της φορολογίας. Συγκεκριμένα, στο 9μηνο του 2025 τα δικαιώματα του Δημοσίου αυξήθηκαν κατά περίπου 9,5%, στα 503,22 εκατ. ευρώ, από 459,69 εκατ. Το ελληνικό Δημόσιο αναμένεται φέτος να εισπράξει πάνω από 1 δισ. ευρώ, δεδομένου ότι στο 9μηνο εισέπραξε περίπου 833 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕΕΠ, πέρυσι οι εισπράξεις ανήλθαν σε 1,025 δισ. ευρώ και φέτος αναμένεται να αγγίξουν τα 1,2 δισ. ευρώ. Όταν λοιπόν το ίδιο το κράτος έχει άμεσο όφελος από την εξάρτηση γιατί και πώς να την καταπολεμήσει;
Και από τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνεται ότι η αντιμετώπιση και η πρόληψη της εξάρτησης δεν μπορεί να εστιάζει μόνο στα ατομικά χαρακτηριστικά, αφήνοντας εκτός τις κοινωνικές – οικονομικές – περιβαλλοντικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτά αναπτύσσονται. Και βέβαια όταν αναφερόμαστε στην ουσιαστική αντιμετώπιση ενός φαινομένου, πρέπει να εστιάζουμε στη μείωση της εμφάνισης του. Καθήκον λοιπόν της κοινωνίας πρέπει να η κάλυψη αναγκών του ατόμου που επειδή δεν ικανοποιούνται τον στρέφουν σε εξαρτητικές συμπεριφορές, όπως το να ανήκει σε μια ομάδα, να αναπτύξει την αυτοαποφασιστικότητα του κλπ. Η υγιής, δωρεάν, ανεμπόδιστη και συστηματική ενεργός εμπλοκή με τον μαζικό ερασιτεχνικό αθλητισμό αποτελεί σημαντικό και αναπόσπαστο άξονα ενός ολοκληρωμένου προγράμματος πρωτογενούς πρόληψης και αντίβαρο στην λογική της «εύκολης λύσης», του «γρήγορου αποτελέσματος» που εμπεριέχεται στο τζογάρισμα.
Η πρόληψη όμως δεν πρέπει να πέσει στην παγίδα και να βασιστεί σε πρακτικά μέτρα αλλά να εστιάσει πως θα πολεμήσει τις κοινωνικές αιτίες που γεννούν την εξάρτηση. Από την πλευρά μας, ως ενήλικοι μέσα σε αυτό το κοινωνικοοικονομικό σύστημα ας αναλάβουμε τη συνολική ευθύνη να αναπτύξουν τα παιδιά ένα νόημα ζωής, για έναν καλύτερο κόσμο. Σε μια ζωή δηλαδή με όραμα και ελπίδα που να αξίζει να την ζεις.
